Zekat ne demektir?

Zekât, malın üzerindeki kul hakkı demektir. Zekâtını veren, helâl malına haram karıştırmak istemeyen müminler, mallarının içindeki fakirin hakkı olan zekâtı verir, tertemiz helâl kazançlarına huzurla sahip olurlar.

Kimlere verilir?

Zekât ve fitre verilirken bir sıra takip edilmiştir. Kitaplardaki bu sırayı şöyle nakledebiliriz:

Öncelikle başka aileye karışmış kız kardeşlere. Sonra, eğer muhtaçlarsa, evden ayrılmış erkek kardeşlere ve bunların çocuklarına (yeğenlere). Amcalara, dayılara, teyzelere, halalara ve bunların çocuklarına da verilebilir.

Saydığımız akrabalara verildikten sonra sıra akraba olmayan muhtaç konu komşuya gelir. Ardından İslâm’a hizmet için gayret sarf eden hizmet ehillerine verilir.

Bunlara münasip miktar verildikten sonra artan bir miktar varsa, onu da uzaklarda bulunan diğer yakınlara ve hizmet ehillerine göndermek mekruh olmaz. Ancak, servetin kazanıldığı yerin muhtaçları ihmal edilir de uzaklara gönderilirse bunun mekruh olma ihtimali vardır.

Zekât ve fitre kimlere verilmez?

Gerek zekât, gerekse fitre anneye, babaya, nineye, dedeye, oğullara, kızlara, bunların çocuklarına yani torunlara verilmez. Çünkü bunlar yakınlardır. Elinde imkânı bulunan kimse bunlara bakıp beslemekle mükelleftir. Bunlara verilen zekât ve fitrenin menfaati aslında veren kişinin kendine ait demektir. Halbuki yardımın gayesi bir cebinden çıkarıp diğer cebine koymak değildir; uzaklara ulaştırmaktır. Bu yüzden kocası da karısına zekât ve fitre veremez. Çünkü menfaat yine kendine dönmektedir. Zira o hanımın masrafını kocası zekâtsız karşılamakla mükelleftir.

Zekât verilecek kimsenin müslüman olması şart mıdır?
Evet şarttır. Gayr-i müslime zekât verilmez.

Zekât bir fakire mi, yoksa birkaç fakire mi verilmelidir?
Hepsi de olabilir. Ancak küçük küçük miktarlara bölüp de kimsenin bir ihtiyacını karşılamaz hale getirmektense daha az bölerek verilen kimsenin belli başlı bir ihtiyacını karşılamak isabetli bir tedbir olur.

Zekâtı haram yerlerde harcayacağı bilinen kimselere vermek doğru olur mu?
Müslümanın günahkârına da zekât vermek caizdir. Ancak dindarları, ahlâklı ve faziletli fakirleri tercih etmek onları teşvik manasına da geldiğinden helâl ve hayırlı yerlere harcayacak kimselere zekât verilmeli.

Ahmet Şahin