Zekât borcunun tahakkuk edebilmesi için kişinin servetinin üzerinden bir sene süre geçmiş olması gerekmektedir.

Fitre için böyle bir şart yoktur; kişi arefe gününde zengin olsa, bayramda fitresini vermesi gerekir. Demek ki, birinde servetin üzerinden sene geçmesi lâzımdır, diğerinde ise geçmeden tahakkuk eder.

Fidye ise bir fakiri bir gün doyurmak demektir. Bir müslümanın böyle mazeretlerden dolayı hayattayken tutamadığı ve fidyesini de ödemediği oruç borcu varsa; öldüğünde, malından, tutamadığı oruçlar kadar fidye verilmek suretiyle borcundan kurtarılır.

Zekat ve fitre nasıl hesaplanır?

Zekâtı tespit ölçüsü ile fitreyi tespit ölçüsünde farklılık vardır. Zekât, belli ağırlıkta altın ve gümüş karşılığı olan paradan verilir. Fitre ise belli ölçüde gıda maddesi tutarından verilir.

Diyelim ki seksen gram altın tutarında paranız var. Bunun üzerinden bir sene geçmiş. Bunun kırkta birini, yani yüzde iki buçuğunu zekât vermek farz olmuştur. Bu imkâna sahip olan insan, ayrıca fitre vermekle de mükellef olmuştur. Bu fitrenin miktarı da yarım ölçek buğday yahut birer ölçek kuru üzüm, kuru hurma veya arpa bedeli olmalıdır.

Neden üzüm, hurma veya arpa?
Peygamberimiz zamanında buğday, arpa, hurma ve üzüm, o günün müslümanının temel gıda maddeleri arasında yer alıyordu. Bu sebeple, fitreler de bu temel gıda maddelerinden veriliyordu. Yarım ölçek buğday yahut bir ölçek hurma, kuru üzüm veya arpa veren kimse, fitresini vermiş, vacip olan borcundan kurtulmuş oluyordu. Bugün de öyledir. Fitre verecek olanlar, bunlardan birini vermek suretiyle borcunu eda etmiş olurlar.

Ancak, bu gıda maddelerinin aynını vermek mecburî değildir. Tutarı olan parayı vermek de caizdir. Hatta verilen şahsa hangisi daha ikrama geçecekse, onu vermek daha efdal ve sevaplıdır. Para ise herhalde en iyi ikramdır. Çünkü ihtiyaç sahibi bununla arzu ettiği her şeyi alabilir.

Öyle ise asr-ı saadetteki gibi mutlaka yarım ölçek buğday yahut bir ölçek arpa veya yahut kuru üzüm veya hurma vermeye mecbur değiliz. Bunların tutarı olan parayı vermek de kifayet eder hatta daha uygun olur.

Nitekim bugün müftülüklerin birer muamma gibi hazırlayıp ilân ettikleri “buğdaydan şu kadar, arpadan bu kadar, üzümden şu kadar lira” şeklindeki fitre açıklamalarında geçen buğday, arpa, üzüm ve hurma sıralamasının aslı da budur.

Ahmet Şahin